Voorwoord en selectie – A

Ex libris L.DELAFORTRIE 20-8-45                                                         JOHAN BOUDRY

THESAURUS DOCUMENTORUM MORALIUM

SCHAT VAN ZEDENSPREUKEN EN LESSEN                      BRUXELLIS 3. Martii 1755

Canon. & Pleb. Bruxell. Libr.Cens.

VOORBERIGT:

 

Die zoo tot genoegen en smaek, als tot leering en stichting der Lezers wilt schryven, moet zig tot een doelwit voorstellen die zinryke Lesse van den overtreffelyken Latynschen Lierdigter HORATIUS:

Omne tulit punctum, qui miscuit utile dulci.( Horatius)

Dat is:

Hy heeft het regte wit getroffen van de zaek, die ’t geene nuttig is, doet dienen tot vermaek.

 

Of wy hier in wel geslaegd hebben, moet de Lezer zelf oordelen: immers ’t is wel zeker, dat ons voornemen geen ander oogmerk heeft gehad, dan hem vermaekende te stigten, en stigtende te vermaeken. Ten dezen einde hebben wy uit verscheide zoo oude als hedendaegsche, zoo heilige als onheilige Schryvers eene menigte van korte, dog bondige Zinspreuken en Zedelessen by een verzaemeld. Het meeste deel der zelve is met veel geest en aerdigheid vermengd, en zeer bequaem om de zeden te regelen, om de ondeugd uit te roeien, en de deugd aen te queeken. De Vaders en Moeders zullen hier ernstige, hoe wel zoete, onderregtingen vinden voor hunne Leerlingen: de Heeren en de Vrouwen voor hunne Dienstboden.

Men heeft deze zedekundige Spreekwyzen uit het Latyn in Nederduitsche en Fransche vaerzen vertaeld ten dienste der Lief hebbers van de Digtkunst, die in de verscheidenheid dezer rymtjes( zoo wy vertrouwen overvloedige stoffe zullen vinden, om hunnen smaek naer genoegen te verzaedigen, en hunne memorie te oeffenen.   

Wy hebben hier en daer( gelyk men wel gissen kan) om het vaers uit te maeken of den rym te vinden, iets moeten by den Latynschen tekst voegen, zoo nogtans dat wy, zonder ons van de wezendlykheid der zaeke te verwyderen, te gelyk den zin wat uitgebreid, en zomtyds verstaenbaerder gemaekt hebben: in voegen dat wy, hier is zelfs, het nuttige met het genoegelyke hebben gepaerd.

By aldien eenige teere en zwakke verstanden zig belgen, om dat zommige van deze spreekwoorden nu en dan met scherpe en vinnige hekeltrekken doorzaeid zyn, zy hebben het ons niet te wyten, maer alleen aen de Schryvers, die ‘er de uitvinders van zyn, en welken wy enkel nageschreven hebben. Derhalve mogen wy hier met ERASMUS, den luister en cieraed onzer Nederlanden, in alle opregtigheid zeggen: Monere volumus, non modêre; prodesse, non laedere; consulere moribus,  non officere; wy zoeken te vermaenen, niet te byten; goed te doen, niet te beledigen; de goede zeden te bevorderen, niet te benadeelen. En dit is waerlyk ons eenige voorwerp.

Verders dient de gunstige Lezer te weten, dat men, buiten de Schriftuerlyke, geene plaetzen, ja zelfs niet alle naemen der Aucteuren, uit dewelke deze Spreuken getrokken zyn, aengehaeld en gedrukt heeft, de zelve door den druk gemeen te maeken, en dat het tegenwoordig een al te verdrietige en genoegzaem onnutte arbeid, die een oneindigen tyd zoude verslinden, wezen zoude, indien men nauwkeurig alle die Aucteurs en alle die plaetzen wilde op een nieuw opzoeken. Daer is weinig aengelegen, waer iets staet, of wie het heeft, als het ons maer verstrekt tot een heilzaemen spoorslag om de quaede en bedorven zeden te verbeteren, de zonde te verfoeien, en de deugd te omhelzen.

 

__________________________________________________________________________________

A (Selectie)

 

  • Ex abundantia cordis os loquitur. ( Matt.12)

Des herten grond

Blykt uit den mond.

  • Plures occidit abundantia quam indigentia.

Meer menschen sterven door te veel,

Als door te weinig door de keel.

  • Assentatorem quisquis sibi credit amicum, fallitur, ut primum deficit olla, fugit.( Cato Minor) Een vleier is een vriend in de mond,

Maer dikwyls vyand in den grond.

  • Aequalitas amitiae autor. (Car. Theoph.)

Gelyken aert

Ligt vriendschap baert.

  • Aequaliter ridiculum jactare suam ignorantiam, et suam propalare doctrinam. ( Car.Theoph.) Het is maar gekkenwerk zyn domheid te vertellen;

’t Is even gekkelyk zyn wysheid op te stellen.

  • Melius est aestimari cum veneratione, quam amari cum nimia teneritudine. ( Bal.Grac.) Doorgaens geägt zijn met waere eerbiedigheid,

Is beter dan bemind met te veel tederheid.

  • Multi aestimantur, quia non dignoscuntur. (Car.Theoph.)

Dat menig een word veeltyds hoog geprezen,

‘t Is dat men word bedrogen aan zyn wezen.

  • Qui majoris quis cupit sieri, eo minoris solet aestimare. (Bal.Grac.)

Hoe iemand meer naer agting tragt, hoe meer hy pleegt te zyn veragt

  • Ab amicitia ad amorem descensus facilis, ab amore ad amicitiam ascensus difficilis. ( Bal.Grac.)

Van vriendschap tot de liefd’, is ‘t daelen makkelyk,

Tot vriendschap van de liefd’, is ’t opgaen moeielyk.

  • Amicitia inter pocula contracta plerumque est vitrea.( Richterius)

De vriendschap by de fles gemaekt,

Veel eer als ’t glas aan stukken raekt.

  • Amico mutuam pecuniam roganti, si dederis,& amicum, & pecuniam perdideris. ( Car.Theoph.)

Die aen zyn vriend geeft geld te leen,

Verliest zyn geld en vriend met een.

  • Tempore felici multi numerantur amici: si fortuna perit, nullus amicus erit.

Wanneer men in den voorspoed leeft, men dan by hopen vrienden heeft:

Maer zoo de kans begint te draeien; de vrienden al gelyk wegwaaien.

 

– Zolang Fortuin ons medegaat, geen vrienden zullen ons ontbreken:

Maer zoo Fortuin ons tegenstaet, de vrienden zyn haest weggeweeken.

  • Qui me amat, amet & canem meam.(S.Bernardus)

Die waere vriendschap niet wil breken,

Bemint zyn vriend met zyn gebreken.

  • Amicus usque ad aras. ( Com. Us.)

Gy wezen zult myn goeden vriend,

Zoo lang het myne ziele dient.

  • Amicus raro acquiritur, & cito perditur.( Fred.)

Men kan op korten tyd verliezen veele vrienden;

Maer lang men zoeken moet om eenen slegts te vinden.

  • In eligendis amicis ne propera. ( Max.Fred.)

Die kiezen wil zeer goede vrinden,

Verhaest zig niet om ze te vinden.

  • Omnes amicos habere onerosum est, satis est non habere inimicos.( Theoph.)

Men kan niet zyn een ieders vriend,

 ‘t Is veel dat men geen vyand vindt.

  • Si sapis, quaeres amicos motibus tibi pares.( Fred.)

Verscheiden aert

Geen vriendschap baert.

  • Discordia fit carior concordia.( Minus)

De vrienden schoon z’ eens kyven,

Vernieuwde vrienden blyven.

  • Amator sui, sui deceptor. (J.Cras.)

Die zig te veel bemint, kent zyne fouten niet;

Zig zelven hy bedriegt, om dat hy die niet ziet.

  • Amor formae, rationis oblivio.( Car.Theoph.)

Die is verliefd op schoon gelaet en leden,

Vergeet het schoonst van zyn verstand en reden.

  • Amor sui inordonatus est causa omnis peccati.( Thomas Aq.)

Uit eigen liefde zonder maet

Ontstaet de bron van alle quaed.

  • Dum multum amamus, facile condonams.(J.Cras.)

Al die veel liefde heeft,

Aen and’ren ligt vergeeft.

  • Fac sapis, dum amas.( Car.THeoph.)

-Wilt gy veel vreugd en geen verdriet,

Toont al te veel uw liefde niet.   

   

-Om wel te minnen

Behoudt uw zinnen.

  • Nolo amari à tribu levi.( Max Freud.)

Men agt geen’ vrind,

Die draait als wind.

  • Nullus peroculosior inimicus, quàm amor proprius.( Cras)

Geen vyand is voor ons zoo zeer te dugten,

Als d’ eigen liefd’, die veeltyds ons doet zugten.

  • Omnia vincit amor: quid enim non vincere ille.( Ovidius)

De Liefde heeft geduld, en haet het bitter spreken,

De Liefde ziet en zwygt, de Liefde dekt gebreken,

De Liefde weert verschil en ander ongeval,

De Liefde lydt het al, de Liefd’ verwint het al.

  • Quae minimè sunt pulchra, ea pulchra videntur amori.( Ovidius)

‘T is al goed, wat hy doet, dien men bemint,

‘T is al quaed, dien men haet, wat hy begint.

  • Sine lite & amore vita caret amarore.

Die nog procès, nog vrysler heeft,

In groote rust en vrede leeft.

  • Si quis amore calet, consueta negotia cessant.

Wiens hert is diep doorwond door dert’len minnebrand,

Zyn pligten hy vergeet, en legt zyn werk uit d’hand.

  • Ut ameris, amabilis esto.( Owenus)

Wilt gy bemind zyn en geprezen,

Gy moet beleefd en spraekzaem wezen.

  • Nulla anima est quae non mortali carne gravetur, nec de corporea conditione gemat.( De Lugo Card.)

Men vindt geen ziel zoo goed,

Of ‘t vleesch haer zugten doet.

  • Non est hic animus in recto, cujus dicta& acta discordant; concordet itaque sermo cum vita. ( Bal. Grac.)

Die anders doet, als dat hy spreekt,

Hem een opregt gemoed ontbreekt.

  • Argentum accepi, imperium vendidi.( Laertius)

Voor grooten Heer of Amptenaer,

Is geld t’ ontvangen groot gevaer.

  • Ariditas non statim mala.( J.Cras.)

Verloren is men niet om eene dorrigheid:

De nagt, zowel als dag, dient ons tot nuttigheid.

  • Qui non novit dissimulare, non novit regnare.

Die niet kan door de vingers zien,

Is niet bequaem om te gebiên.

  • Dum tenera est aetas, generosos imbue mores; tunc facile est cunctis artibus ingenium.         ( Owenus)

‘t Is door de Letterkunst, dat boerscheid word geweerd;

’t Is door de letterkunst dat heusheid word geleerd.

  • Nulla ars imitare naturae solertiam valet.( Cic.)

‘t Geen de nature maekt,

Geen kunst daer aen geraekt.

  • Omnes artes, omnia opera exercitatio complet.( Arist.)

-Volmaektheid aller ding

 komt voort uit d’ oeffening.

 

-Geen kunst, geen werk, ook zoo gering,

Of ’t word volmaekt door d’ oeffening

  • Qua pote quisque in ea conterat arte diem.( Horatius)
  • Qua in re quisque clarus est ,ad eam properat.( Erasmus Rot.)

Al die te voor heeft leeren roeien,

Laet dien zig vry met vaeren moeien.

 

-Hy zal den lauwerkrans nooit winnen,

Die alle kunsten wilt beginnen.

  • Cupimus magis videri, quaem esse.( Car.Theoph.)

Wy zoeken graeg den schyn,

En vlugten steeds het zyn.

  • Avari loquela: careo pecunia, tempora sunt miserrima, corruunt domicilia, multa sunt vectigalia, denique in ferreo vivimus seculo.( Car Theoph.)

De gierigaert steeds zegt;

De tyden zyn zeer slegt,

De huizen vallen neer,

De lasten groeien meer;

Geen rente word betaeld,

Waer mynen kost gehaeld?

Wis d’ yzer’  eeuw herleeft,

Die zulk ellenden geeft.

  • Avarus condens testamantum, magnum habet tormentum.( Bion.)

In ’t maeken van zyn testament

Gevoelt de vrek een groot torment.

  • Avarus, nisi cum moritur, nil recte facit.

De gierigaert, ten zy in ‘t sterven,

Doet nooit gaan goed aan die moet erven.

  • Qui semper accipit & numquam donat, rarus illum amat.( Car.Theoph.)

Die veel ontvangt en nooit iets geeft,

‘t Is wonder zoo hy vrienden heeft.

  • …Fraus sublimi regnat in aula.( L.Ann.Seneca)

Bedrog en dertelheid in ‘t meest aen ‘t hof te vinden;

Men kent daer schier geen deugd, nog gene waere vrienden.

  • Jura, pudorque, & conjugii sacrata fides fugiunt aulas.(L.Ann.Seneca)

D’opregtheid en zuiverheid,

Zyn in het hof een wonderheid.

  • Politicorum & Aulicorum via periculis obnoxia.( Bal.Grac.)

Aen ’t hof verkeeren doet velen leeren,

Dat men aldaer loopt groot gevaer.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                       

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s